Erken çocukluk dönemi, çocukların gelişimi açısından önemli bir dönem olarak görülmektedir. Dönem içerisinde çocukları etkileyen çeşitli etmenler vardır. Bu etmenlerden biri olan çevre faktörü bu bağlamda önemli bir yere sahiptir. En önemli çevre ise, çocuğun en çok vakit geçirdiği alan olan ailesidir. Çocukların ailesinden görmüş olduğu tutum ve davranışlar onların kişilik, benlik algısı ve çevresine karşı olan ilişkilerinde önemli bir etkiye sahiptir. Ebeveynlerin sahip olduğu kişilik özellikleri ve yaşadıkları sosyokültürel çevre, göstermiş oldukları tutumların oluşumunda oldukça önemlidir.
Tutum; kişi, nesne veya düşüncelere yönelik duygu, düşünce ve inançlar bütünü olarak ifade edilebilmektedir. Ailelerin çocuklarına davranma şekilleri çocuklar için bir model olmakta ve gelecekte nasıl bir yetişkin olacakları konusunda önemli bir etkiye sahip olmaktadır. Bu sürecin sağlıklı olması için öncelikle ebeveynlerin de kendi içlerinde dengeli, kararlı birer birey olmaları ve birbirlerine karşı sevgi ve saygı çerçevesi içerisinde davranmaları gerekmektedir. Yapılan araştırmalar, ailesi ile sağlıklı ilişkiye sahip olan çocukların özgür kararlar alabilen, düşüncelerini ifade etmekte zorlanmayan, özgüveni yüksek, hoşgörülü ve sosyal bilinci yüksek bireyler olduklarını göstermektedir.
Anne baba tutumları; baskıcı ve otoriter anne baba tutumu, aşırı koruyucu anne baba tutumu, izin verici anne baba tutumu, ilgisiz – kayıtsız anne baba tutumu, demokratik anne baba tutumu ve mükemmeliyetçi anne baba tutumu olmak üzere altı ayrı başlık altında toplanabilmektedir.
Peki mükemmeliyetçi anne baba tutumu nedir?
Genelde mükemmeliyetçi anne babalar geçmişte kendilerinin yaşayamadıklarını, yapamadıklarını ve içlerinde kalmış olan ukdelerin çocukları tarafından gerçekleşmesini istemektedirler. Çocukların bu beklentileri gerçekleştirmek isteyip istemediğine bakmaz, onların kapasite ve potansiyellerine önem vermeden kendi istedikleri alanda başarılı olmalarını katı bir biçimde isterler. Çocuklardan akademik hayat, sosyal alan ve daha birçok konuda kusursuz olmalarını beklerler.
Çocuklar bu yüksek baskı içerisinde beklentileri gerçekleştiremediklerinde ise kendilerini yetersiz ve değersiz hissedebilirler. Bu durum ise uzun vadede bakıldığında sürekli olarak yanlış bir şey yapmaktan korkan ve her zaman başkalarını memnun etmeye çalışan kişiler olarak yetişmelerine sebep olabilmektedir. Mükemmeliyetçi ailelerde çocuklar kendi istekleri ve ebeveynlerinin istekleri arasında sıkışıp kalmakta ve çocuk sürekli ailenin istediği kalıba uymak zorundadır. Aileler çocuklarını başkalarıyla kıyaslamakta, çocuklarının yaptığı şeylerde daima kusur bulmakta ve çocuklarını başarıları oranında sevmektedirler.
Mükemmeliyetçi anne baba ile yetişen çocuklar; çoğu zaman kendisini beceriksiz hissederler. Çocuklar, üzerlerinde oluşturulan ağır beklentiler altında ezilerek sağlıklı bir kişilik geliştiremezler. Bu tür ailede, çocuklar mükemmele ulaşmak için çabalarlar ve istedikleri seviyeye ulaşamayıp başarısızlığa uğradıklarında hayal kırıklığı yaşamaktadırlar. Ebeveynler kendi içlerindeki kaygıları çocuklarına da yansıtmakta ve bu kaygı çocuğun başarısını olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca, çocuklar aşırı titiz veya tam tersi bir şekilde dağınık karaktere de sahip olabilmektedir.
Uzmanlar, ailelere çocuklarına karşı ne tür bir tutum tercih etmeleri konusunda bazı tavsiyeler vermektedir. Ailelere ilk olarak, çocuklarına zaman ayırmaları tavsiye edilmektedir. Çocuklar için dinlendiklerini bilmek önemlidir, bu nedenle iletişim içerisindeyken göz kontağı kurmak ve beden dilinizle de onu onayladığınızı göstermek sağlıklı bir iletişimin yapı taşlarını oluşturacaktır. Çocuklarınızı koşulsuz sevmeniz ve bunu onlara göstermeniz aranızdaki bağın güçlenmesine yardımcı olacaktır. Ayrıca, çocuklarınıza karşı davranışlarınızda tutarlı olmak ve onları başka çocuklar ile karşılaştırmamak daha sağlıklı bir kişilik gelişimlerinde önemli yere sahiptir.
Yazar
Psikolog Ervanur Zeynep GÜL
Kaynakça
Arzu Özyürek, “Anne-Baba Çocuk Yetiştirme Tutumları ve Üç Farklı Ölçek Geliştirme Çalışması”, Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi (2018).
Nebi Sümer, vd., “Anne-Baba Tutum ve Davranışlarının Psikolojik Etkileri: Türkiye’de Yapılan Çalışmalara Toplu Bakış”, Türk Psikoloji Yazıları, (Haziran 2010), 42-59.
Fatih Aydoğdu, vd., “Ebeveyn Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından Değerlendirilmesi”, Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, (2016) C: 11, S: 2.
Yazarın Diğer Yazılarına Bakabilirsiniz
