İnsan var olduğu günden bu zamana kadar sürekli bir değişim ve gelişim içindedir. Yeni şeyler öğrendikçe davranışlarında olumlu ya da olumsuz değişiklikler meydana gelir. İşte biz insanlardaki bu farklılaşma sürecine eğitim diyoruz. Bu sürecin planlı, programlı bir şekilde okullarda uygulanması ise ülkenin eğitim sistemini oluşturmaktadır. Yediden yetmişe hepimizin dilinde olan ve sürekli kendi ülkemizin eğitim sisteminden dem vurduğumuz bu konuyu, bilimsel araştırmalar ışığında, objektif şekilde başka ülkelerle de karşılaştırarak genel bir kaynak oluşturalım.
O zaman konuya uluslararası sınavlardaki yüksek başarısıyla bildiğimiz, çalışkanlıklarıyla gündeme gelen Japonya ülkesinin eğitim sistemini incelemekle başlayabiliriz. Öncelikle Japonya’da eğitim ile ilgili kararlar tek bir merkezden yani kendi ülkemizdeki gibi Millî Eğitim Bakanlığı tarafından alınmaktadır. Müfredatları ise yenilenerek değişen dünyaya uyumlu olacak şekilde sürekli değişmektedir. Ülke genelinde eğitim tek bir çatıda birleşmiş olsa da yerel bölgeler için de Bölge Eğitim Kurumları görev almaktadır. Bu kurumlar bölgelerindeki eğitim sisteminin yönetim ve denetimini kontrol etmekle birlikte her bölgenin de ayrıca rehberlik ve danışmanlık hizmeti veren eğitim kurumları mevcuttur. Bölge valisinin görevleri ise ortaöğretim sonrası kurumların yönetim sürecini ve özel okulları denetlemektir. Japonya’da genel çatı altında kurumların yönetim ve denetimi bu şekilde ilerlemektedir. Bu bakımdan ülkemizdeki eğitim sistemi ile benzerlik göstermektedir.
Şimdi ise eğitim sisteminin öznelerinden biri olan “öğretmen değerlendirmelerine” bakalım. Bu değerlendirmeler iki kısımdan oluşmaktadır. İlk kısımda öğretmen öz değerlendirme yaparken ikinci kısımda ise okul müdürü ve eğitim şefi, öğretmen performans değerlendirmesi yapmaktadır. Elde edilen sonuçlar ise öğretmenin meslekte kalması, maaşı ve terfilerine kadar etki etmektedir. Ancak son zamanlarda Japonya’da öğrenci ve velilerin de fikirlerini verebileceği bir performans değerlendirme şekli de yapılmaya başlanmıştır. Yerel yönetimlerin kendine özgü yaptığı bir değerlendirme türü de “Veli Ziyaret Haftası” dır. Veliler ziyaret haftalarında okullara gelip, çocuklarının okuldaki bir gününü izleyerek görüş beyan edebilmektedirler.
İkinci bir örneğimiz ise Avrupa kıtasında bulunan; eğitim denilince aklımıza ilk gelen ülkelerden biri olan Finlandiya. Finlandiya’da alışık olmadığımız bir sistem ile karşı karşıyayız. Altı eyalet bulunan Finlandiya’da eğitim, genel çatı altında Eğitim Bakanlığı’na bağlı olsa da her eyaletin kendine ait Eğitim ve Kültür Bakanlığı bulunmaktadır. Bu bakanlık, bölgelerindeki eğitim sisteminden sorumludur. Fakat devlet tarafından okullara yapılan bir teftiş bulunmamaktadır. Okulların denetimini sağlayacak bir kurul olmadığı gibi okullar, yasalara uygun yönetildiği takdirde kendilerine ait değişiklikler yapabilmektedir. Öğretmenler ise program geliştirme alanında uzman kişiler olarak görülmekte ve öğretim programları bir değerlendirmeden ziyade eğitimin geliştirilmesini sağlayan birer araç olarak görülmektedir. OECD’nin verilerine göre Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı’nda başarılı ülkeler arasında olan Finlandiya’nın hem kendi ülkemiz hem de diğer başarılı ülkelere oranla çok daha az nüfusa sahip olduğunu görmekteyiz. Ülke olarak toplam miktarda eğitime ayrılan bütçeler yakın olsa da nüfusun çokluğu öğrenci başına yapılan harcamayı azaltmaktadır. Bu durum eğitim sisteminin tek bir faktöre bağlı olmadığını, ülkenin diğer sistemleri ile de ilişkili olduğunu göstermektedir.
Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra sistemde köklü değişiklikler yapan Rusya, Eğitim Yasası ile eğitimi devlet çatısı altında toplamaktan ziyade kurumların yönetim ve denetimini yerel yönetimlerin sorumluluğuna bırakmıştır. Okullar için denetim kriterleri net bir şekilde belirtilmemekle birlikte öğretmenlerin bireysel değerlendirilmeleri yapılmaktadır. Fakat bu değerlendirmeler de belli başlı dersler için seçilmiş kazanımların kontrol edilmesiyle tamamlanmaktadır. Rusya’da bölgeler; eğitimde niteliğin arttırılmasında, hizmet içi programların, öğretim materyalleri ve eğitim için gerekli altyapının oluşturulmasında büyük önem taşımaktadır.
Şimdiye kadar farklı kıtalardan eğitimde önde gelen ülkelerin eğitim denetimlerini genel çerçevede karşılaştırmaya çalıştık. Buna göre bu ülkelerin eğitim denetimi konusunda farklılık göstermelerinin ülkenin yönetim şekli ile doğrudan bağlantılı olduğunu söyleyebiliriz. Aynı şekilde eğitim sisteminin kalitesinin ülkenin ekonomik durumu, ülke nüfusu ve refah seviyesi ile de bağlantılı olduğunu görmekteyiz.
Ülkeler arasında göze çarpan farklılıklardan bir tanesi de öğretmen performans değerlendirme şekilleridir. Eğitim sisteminin kilit noktası olan, öğretmenlere bakış açısı, muhakkak ki sistemin niteliğini doğrudan etkileyen bir unsurdur. Bazı ülkeler eğitim sistemindeki her kesimin görüşünü alarak değerlendirme yaparken, bazıları da öğretmeni uzman kişiler olarak görüp değerlendirme yapmadan sadece eğitim sistemini geliştirme üzerinde durmaktadır. Tüm bunlar farklılık olarak görünse de bahsedilen ülkelerin hepsi, dünya çapında eğitimde önde gelen isimlerdir.
Eğitim sistemindeki sorunlar konusu baz alındığında anlaşılıyor ki başarılı ülkelerdeki sistemlerin daha detaylı incelenerek ülke koşullarına uygun hale getirildiğinde eğitimin niteliğinde artış olacağı kestirilebilir bir sonuçtur. Bunun yanında biz eğitimcilerin daha yaşanılabilir bir dünya için bireysel olarak yapacağımız en önemli şey ise azimle ve tutkuyla bir çocuğun, bir insanın değişimine vesile olmaktır. Nuri Pakdil’in de dediği gibi: “İnsanı kalbinden tutmadınız mı görün, nasıl kayıp gidecek elinizden.”
Yazar
Elif VELİOĞLU
Kaynakça
Demi̇rkasımoglu, N . (2011). Türk Eğitim Sistemi’nde Bir Alt Sistem Olan Denetim Sisteminin Seçilmiş Bazı Ülkelerin Denetim Sistemleri ile Karşılaştırılması . Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi , 11 (2) , 23-48.
Manolova Yalçın, O., & HANOĞLU, E. T. (2020). OECD’nin Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programında Başarılı Ülkeler ile Türkiye’nin Eğitim Yönetimi ve Denetimi Açısından Karşılaştırılması. Journal of Higher Education & Science/Yüksekögretim ve Bilim Dergisi, 10(1).
OECD (2016a). Education at a glance 2016: OECD indicators. Paris: OECD Publishing.
OECD (2016b). PISA 2015 results (Volume I): Excellence and equity in education, PISA. Paris: OECD Publishing.
OECD (2018). Education at a glance 2018: OECD indicators. Paris: OECD Publishing.
Özmen, F., & Yasan, T. (2007). Türk Eğitim Sisteminde Denetim Ve Avrupa Birliği Ülkeleri İle Karşılaştırılması. Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmaları Dergisi, 6(1), 204-210.
Sağır, Mahmut; Süleyman Göksoy. Eğitimde Denetim ve Değerlendirme. 4.Bs. Ankara: Pegem Yayınevi, 2020.
https://pngtree.com/freepng/world-map-info-graphic_3550464.html
👏👏👏