Yeni Koronavirüs hastalığı, ilk olarak Çin’in Vuhan Eyaleti’nde aralık ayının sonlarında, solunum yolu enfeksiyonu belirtileri gösteren bir grup hastada yapılan araştırmalar sonucunda 13 Ocak 2020’de tanımlanan bir virüstür. Hastalık tanımlandığından bu yana dünya çapında yayılarak COVID-19 pandemisine yol açmıştır.
Tüm dünyayı etkisi altına almış olan virüs birtakım sorunları da beraberinde getirdi ve yaşam stilimizde pek çok köklü değişime sebep oldu. Yaşanan tüm bu değişimler farklı yaş grupları üzerinde farklı şekillerde hissedilmektedir. Bu gruplar içerisinde, yaşanan bu değişiklikleri anlamada ve bunlarla başa çıkma konusunda zorlananların başında çocuklar yer almaktadır. Pandemi süreci içinde getirilen yasaklarla birlikte çocukların psikososyal gelişimlerinde önemli rol oynayan sosyalleşmeye, oyun oynamaya veya fiziksel temasa erişim kısıtlandı. Ayrıca okulların kapanmasıyla birlikte çocukların eğitime ulaşması ve yaşıtlarıyla olan etkileşimi de azaldı. Yaşanan bu değişim çocuklarda kaybolmuşluk hissine yol açabilir ve eğer ihtiyaç duydukları ilgi çocuklara sağlanmazsa bu durum çocuklarda kaygı bozukluklarına, depresyona veya davranış problemlerine neden olabilmektedir. Bu durumdan kaçınmak için ise ebeveynlere ve çocukların bakımını üstlenen kişilere önemli bir rol düşmektedir.
Eğer ebeveyn veya bakımı üstlenen kişiler bu süreçte kendini iyi hissetmiyorsa ilk olarak kendileri için profesyonel yardım almaları tavsiye edilmektedir. Çünkü unutmamak gerekir ki; çocuklar stresli olaylar karşısında nasıl tepki vereceklerini yetişkinlerden öğrenmektedir. Bu nedenle öncelikle yetişkinlerin bu süreçte deneyimledikleri duyguları farkına varmaları ve yaşadıkları duygularla nasıl baş edebileceklerini bulmaları önemlidir.
Peki, ebeveyn veya bakımı üstlenen kimse pandemi sürecinde çocukların psikolojisini nasıl yönlendirmeli? Birçok psikolog ve psikiyatrist bu dönemde çocuklara karşı daha fazla sabır ve şefkat göstermenin öneminin altını çizmektedir. Bu süreçte çocukların daha az kaygı göstermeleri için ilk olarak çocuklara soru sorabileceği bir ortam hazırlamak ve çocukların sordukları sorulara anlayacakları şekilde cevap vermek önemlidir. Çocuklara Covid-19’un bir virüs olduğunu, doktorların bu konuda araştırmalar yaptığını, birçok insanın bu virüsten etkilendiğini ancak çoğunun durumunun “iyi” olduğunu, çocukların bu virüse çok sık yakalanmadığını ancak yine de hijyen konusunda çok dikkatli olmaları gerektiğini belirtmek gerekmektedir. Bu dönemde çocukların yanında olduğunuzu hissetmeleri önemlidir. Çocuklarınıza her türlü sorununu paylaşması için yanınıza gelebileceklerini belirtmelisiniz.
Bu dönemde birçok yetişkin gibi çocuklar da sosyal medyanın etkisi altında kalmaktadır. Bu nedenle çocuklarımızın sosyal medyada yer alan korkutucu bilgilere maruz kalmasının önüne geçilmesi gerekmektedir. Çocuklarımıza buradan duyduğumuz bilgilerin her zaman güvenli ve doğru olmadıklarını belirtmeliyiz. Daha önce de belirttiğimiz gibi çocuklar stresli olaylarla nasıl başa çıkacaklarını genellikle ebeveynlerinden öğrenmekte bu nedenle ebeveynlerin koronavirüsle ilgili endişelerinin aşırı olmaması ve panik yapmamaya dikkat etmeleri önemlidir. Çocuklarınızı duygularını göstermeleri konusunda cesaretlendirmeli ve kendi duygularını kontrol etmeleri konusunda yardımcı olmaya özen göstermelisiniz. Yapılan birçok araştırma, çocukların kendi duygularını ne kadar iyi anlayabilirlerse onları o kadar iyi bir şekilde denetleyebileceklerini göstermektedir.
UNICEF, bu süreçten çocukların en az zararla etkilenmesi için ailelere ”yeni normale” göre bir düzen oluşturmalarını tavsiye etmektedir. Bilindiği üzere çocuklar iyi bir düzen içerisinde olduğu zaman kaygı düzeyleri azalmaktadır. Bu nedenle bu süreçte dikkat edilmesi gereken en önemli şeylerden biri de çocuklar için bir rutin oluşturmaktır. Çocuklarınızın ilgi alanlarına göre etkinlik yapmasına yardımcı olabilirsiniz. Bunun yanı sıra, çocuklarınızla beraber günlük aktivitelerde bulunmaya özen göstermeniz önemlidir. Birlikte kült bir film seyretmek, yürüyüş yapmak, kitap okumak veya yemek yapmak gibi aile temelli aktiviteler için zaman oluşturmaya çalışmak çocuklar için önemli bir destektir çünkü bu tarz aktiviteler bu zor dönemi güzel olarak hatırlamalarını sağlayacaktır. Eğer imkânınız varsa çocuklarınızın arkadaşları veya sevdikleri kişilerle online olarak iletişim kurmasını sağlayabilirsiniz.
Yapılan araştırmalar, başkalarına yardım etmenin kişinin kendi ruh halini önemli ölçüde iyileştirebileceğini göstermektedir. Siz de çocuklarınıza uzaktan da olsa başkalarına yardım etmesi konusunda yol gösterebilirsiniz. Bu dönemde gevşeme ve nefes egzersizleri yapılması uzmanlar tarafından tavsiye edilmektedir. Örneğin, çocuklarınıza “karından nefes almayı yani diyafram nefesini” öğretebilirsiniz. Bu beceriyi daha eğlenceli şekilde çocuklarınıza öğretmek için internetten çeşitli videolar bulabilirsiniz.
Bu dönem içerisinde çocuklarınızın davranışında veya ruh halinde meydana gelen değişiklikleri gözlemleyiniz. Çocukların bu süre zarfında anksiyete ve davranış sorunları sergilemesi yaygın olsa da sürekli uyku sorunu yaşayan, sürekli korku halinde bulunan, anne babasından ayrılamayan çocuklar için profesyonel yardım isteyiniz.
Yazar
Psikolog Ervanur Zeynep GÜL
Kaynakça
‘‘Psychosocial Support for Children during COVID-19 ’’, A Manual for Parents and Caregivers, https://www.unicef.org/india/media/3401/file/PSS-COVID19-Manual-ChildLine.pdf.
‘‘A Survival Guide for Parenting Through the Global Pandemic’’, A psychologist provides a guide to helping families through the crisis, https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-modern-child/202004/survival-guide-parenting-through-the-global-pandemic.
‘‘COVID-19 ve ÇOCUKLAR’’ , https://www.psikiyatri.org.tr/uploadFiles/2420201236-cocuklarCOVID.pdf.
