Bebeğin beyninin % 80’inin oluştuğu, doğumdan 3 yaşa kadar olan dönem çocuğun beyin gelişiminin diğer dönemlere kıyasla en hızlı olduğu dönemdir. Sağlıklı beyin gelişimi için yaşamın bu ilk dönemlerinde bebeğin bakım vereni tarafından beslenme kadar temel bir ihtiyacı olan güven ve sevgi ihtiyacının karşılanması yaşamının sonraki yılları açısından da önem arz etmektedir.
Çocukların hayatında oyunun önemli bir yeri olduğu bilinen bir gerçektir. Özellikle de erken çocukluk dönemi olarak adlandırdığımız bebeklikten sonraki dönemde çocuk oyun aracılığıyla hayatı anlamaya ve anlamlandırmaya çalışır. Çocuğun sağlıklı beyin gelişimi için gerekli olan beslenmeye ulaşabilir olması, bakım vereniyle kurduğu yakın ve sevgi dolu bağ, çocuğun yeni beceriler edinmesi ve bunları geliştirme imkânı bulması, sınır belirleme ve kendini kontrol etme becerisini kazanması bakımından erken çocukluk döneminin önemine dikkat etmek gerekir.
Oyun, çocukların becerilerini geliştirebilecekleri, özgüvenlerini güçlendirebilecekleri ve kendilerini kontrol etmeyi öğrenebilecekleri alandır. Oyun çocuğun beynindeki sinir hücrelerini uyararak nöronlar arasında bağ kurulmasına yardımcı olur ve bu bağın geliştirilip güçlendirilmesine katkıda bulunur. Aynı zamanda, çocuğun yeterlilik hissinin gelişmesine de yardımcı olur. Çocuğun bilişsel, dil, sosyal ve duygusal gelişiminde oyunun etkisi büyüktür.
Piaget, oyunun çocuğun bilişsel gelişimine katkıda bulunduğunu ileri sürmüştür. Buna ek olarak Vygotsky de Piaget’in bu savını desteklemiş, özellikle oyunun çocuğun hayal gücünün gelişmesi bakımından faydalı olduğunu öne sürmüştür. Çocuk bazı oyunlarda herhangi bir eşyayı başka bir varlık yerine sembolik olarak kullanabilir. Ebeveynlerin böyle durumlarda çocuğu düzeltmek yerine onları bu sembolik oyuna teşvik etmeleri çocuklar açısından çok daha faydalı olacaktır.
Sembolik oyun gibi oyunun farklı çeşitleri de vardır. Bunlar arasında en yaygın olanlar; duyu-hareket (sensorimotor) ve uygulamalı oyun, sosyal oyun, yapılandırıcı oyun, kurallı oyundur. Sembolik oyun çocukların oyun oynarken –mış gibi yapma dediğimiz davranışları sergilediği oyun türüdür. Bu oyun türünün çocuğun diğer çocuklarla oyun içerisindeyken oyunun gerektirdiği roller aracılığıyla kendini ayarlama davranışının öz-düzenleme becerisine katkıda bulunduğu öne sürülmüştür. Uygulamalı oyun, fiziksel-zihinsel beceri ve koordinasyon gerektiren oyunlardır. Sosyal oyun, çocukların akranlarıyla etkileşim içerisinde bulundukları oyun çeşididir. Çocukların sosyal becerilerini geliştirmesine, iletişimin kuvvetlendirilmesine, paylaşma ve başkalarının hakkına saygı duyma gibi davranışları öğrenmesine katkıda bulunur. Yapılandırıcı oyun çocuğun düşüncelerini sembolik olarak temsil eden ve tekrarlı duyusal motor aktiviteyi birleştiren oyundur. Kurallı oyun, oyun içerisinde çocukların belli kurallara uymasını gerektiren oyun türüdür. Çocuğun oyun içerisinde belirli kurallara uymaya gayret göstererek öz düzenleme becerisini destekler.
Oyun sayesinde duygularını kontrol etmesini öğrenen çocuk aynı zamanda kendi hayatında yaşadığı problemleri, ilişkileri oyuna yansıtabilir. Çocuk aşırı fiziksel enerjisini ve birikmiş olan gerilimlerini oyun yoluyla açığa çıkarabilir. Oyun oynarken çocuk kendisini daha rahat hissedebilir bu sebeple de kendini ve duygularını ifade etmeye eğilimleri daha fazla olabilir. Ailesinde, okulunda kısacası çevresinde gözlemlemiş olduğu ilişkileri oyuna yansıtabilir ve çocuğun gözünden onun dünyasına tanık olma fırsatı elde edebilirsiniz. Bu sebeple çocuğun kendini geliştirmesi sağlıklı bir birey olarak yaşamını sürdürebilmesi için oyunun gerekliliği ve önemi kaçınılmazdır. Ebeveynler çocuklarla mümkün olduğunca daha fazla vakit geçirmeli, çocukları oyun dünyasına keşfe teşvik etmeleri olumlu etkiler doğurabilir.
Özellikle pandemi döneminde çocuklarıyla ne etkinlik yapacaklarını şaşıran aileler için AÇEV’in okul öncesi etkinliklerini içeren https://www.acevokuloncesi.org/ adresinden çocuğunuzun gelişim düzeyine uygun etkinlikler bularak çocuğunuzda keyifli ve kaliteli zaman geçirebilirsiniz. Şunu da unutmayalım ki bazen sadece çocuğunuzla oynamak bile onlara sevildikleri ve değerli oldukları hissini verecektir.
O zaman haydi oyuna!
Yazar
Sudenur DEMİR
Kaynakça
Ann S. Masten & Abigail H. Gewırtz, “Resilience in Development: The Importance of Early Childhood”, Encyclopedia on Early Childhood Development, (2006): 1-6.
Ayşe Belgin Aksoy ve Hale Dere Çiftçi, Erken Çocukluk Döneminde Oyun, 4 bs. (Ankara: Pegem Akademi, 2019), 2-5.
“Early Childhood Development”, https://www.unicef.org/turkey/en/early-childhood-development-ecd
Michelle Hanson, “The magic of Fifties suburbia when socks were darned, baths shared and kids roamed wild. ”https://www.dailymail.co.uk/news/article-2104579/The-magic-1950s-suburbia-socks-darned-baths-shared-kids-roamed-wild.html [22.02.2012].
Sinan Koçyiğit, Mehmet Nur Tuğluk ve Mehmet Kök, “Çocugun Gelişim Sürecinde Egitsel Bir Etkinlik Olarak Oyun”, KKEFDI]OKKEF, S.16 (2007): 324-342.
John W. Sandtrock, Yaşam Boyu Gelişim Psikolojisi, 13 bs. (New York: McGraw Hill, 2011), 210-269
Jona K. Anderson-McNamee & Sandra J. Bailey, The Importance of Play in Early Childhood Development, Montana State University Extension, (2010): 1-4.
Yazarın Diğer Yazılarına Bakabilirsiniz
